Patent ile Faydalı Model Arasındaki Farklar

Teknik bir buluş geliştiren kişi ve işletmelerin karşılaştığı ilk soru, buluşun hangi yolla korunacağıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, buluşlar için iki ayrı koruma yolu öngörür: patent ve faydalı model. İkisi de buluşları korur; ancak koruma şartları, süreleri ve inceleme süreçleri birbirinden farklıdır. Bu yazıda iki koruma türünü karşılaştırıyor ve hangi durumda hangisinin daha uygun olabileceğini anlatıyoruz.

Patent Nedir?

Patent, teknolojinin her alanındaki buluşlara verilen bir koruma belgesidir. Bir buluşun patentle korunabilmesi için üç şart birlikte aranır: buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi, yani ilgili teknik alandaki bir uzman tarafından mevcut tekniğin bilinen hâlinden açıkça çıkarılamaması ve sanayiye uygulanabilir olması.

Faydalı Model Nedir?

Faydalı model de buluşları korur; ancak buluş basamağı şartı aranmaz. Buluşun yeni olması ve sanayiye uygulanabilir olması yeterlidir. Bu nedenle faydalı model, özellikle mevcut ürünlerde yapılan küçük ama işe yarar teknik iyileştirmeler için sık tercih edilir.

Temel Farklar

• Koruma şartları: Patentte yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik aranır. Faydalı modelde buluş basamağı aranmaz.
• Koruma süresi: Patentte koruma başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı modelde 10 yıldır. Bu süreler uzatılamaz.
• İnceleme süreci: Patent başvurularında araştırma raporunun ardından esas inceleme yapılır. Faydalı model başvurularında ise araştırma raporu düzenlenir, ancak patentteki gibi bir esas inceleme yapılmaz. Bu nedenle faydalı model süreci genellikle daha kısa ve daha az maliyetlidir.
• Kapsam: Bazı buluşlar faydalı modelle korunamaz. Usuller ve bu usullerle elde edilen ürünler, kimyasal ve biyolojik maddeler ile bunların elde edilme yöntemleri ve eczacılık ürünleri faydalı model korumasının dışındadır.

Hangisini Seçmeliyim?

Buluşunuz önemli bir teknik ilerleme içeriyor, uzun süreli koruma gerektiriyor ve yurt dışında da korunması planlanıyorsa patent yolu daha uygun olabilir. Buluşunuz mevcut bir ürüne pratik bir iyileştirme getiriyorsa, kısa sürede pazara çıkmak istiyorsanız ve 10 yıllık koruma yeterliyse faydalı model değerlendirilebilir. Kanun, belirli koşullarla patent başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesine de imkân tanır.

Yenilik İçin Dikkat: Başvurudan Önce Açıklama Yapmayın

Buluşun yeni sayılabilmesi için başvuru tarihinden önce kamuya açıklanmamış olması gerekir. Fuarda sergileme, sosyal medyada paylaşım veya satışa sunma yeniliği tehlikeye atabilir. Kanun, buluş sahibinin kendisinin başvurudan önceki 12 ay içinde yaptığı açıklamaların yeniliği etkilemeyeceğini kabul eder; ancak bu imkâna güvenmek yerine, buluşu açıklamadan önce başvuru yapmak en güvenli yoldur. Yurt dışı korumada bu hoşgörü süresi her ülkede aynı şekilde tanınmayabilir.

Patent mi, Marka mı, Tasarım mı?

Günlük dilde “patent almak” ifadesi çoğu zaman marka tescili anlamında kullanılır. Oysa patent teknik buluşları, marka bir işletmenin ayırt edici işaretini, tasarım ise ürünün görünümünü korur. Bu farkı isim patenti yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Ürününüzün görünümünü korumak istiyorsanız tasarım tescili sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Patent ve faydalı model süreleri uzatılabilir mi?

Hayır. Patentte 20 yıllık, faydalı modelde 10 yıllık koruma süresi uzatılamaz. Koruma süresince yıllık ücretlerin zamanında ödenmesi de gerekir; ödenmezse hak sona erebilir.

Bir yazılım patentle korunabilir mi?

Bilgisayar programları kural olarak tek başına buluş sayılmaz. Ancak teknik bir soruna teknik bir çözüm getiren ve teknik etki doğuran yazılım uygulamalı buluşlar, şartları taşıyorsa korunabilir. Yazılımın kodu ise telif hukuku kapsamında korunur.

Fikrim var ama prototipim yok, başvuru yapabilir miyim?

Başvuru için prototip zorunlu değildir. Ancak buluşun, ilgili alanda uzman bir kişinin uygulayabileceği açıklıkta ve ayrıntıda tarif edilmesi gerekir. Yalnızca bir fikir veya amaç, tek başına korunamaz.