Endüstriyel Tasarım Tescili: Yenilik, Ayırt Edicilik ve Tescilsiz Tasarım Koruması

Bir ürünün başarısında görünümü en az işlevi kadar önemlidir. Rakiplerin ürününüzün şeklini, desenini veya ambalajını kopyalamasının önüne geçmenin yolu endüstriyel tasarım tescilidir. Bu yazıda bir tasarımın hangi şartlarla korunduğunu, başvurudan önce nelere dikkat edilmesi gerektiğini ve tescilsiz tasarımların nasıl korunduğunu anlatıyoruz.

Tasarım Nedir?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Mobilya, ambalaj, aydınlatma ürünü, tekstil deseni, takı, ayakkabı ve hatta bir grafik sembol tasarım olarak korunabilir.

Tasarım Korumasının İki Şartı

1. Yenilik

Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa o tasarım yeni kabul edilir. Yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı sayılır.

2. Ayırt Edici Nitelik

Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı genel izlenimden farklı olmalıdır. Bu değerlendirmede tasarımcının o ürün türünde sahip olduğu seçenek özgürlüğü de dikkate alınır.

12 Aylık Hoşgörü Süresi

Tasarımcı veya izin verdiği kişiler tarafından başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde yapılan kamuya sunma, tasarımın yeniliğini ve ayırt ediciliğini etkilemez. Bu süre, ürünü önce pazarda denemek isteyen işletmeler için önemli bir esneklik sağlar. Ancak 12 ay geçtikten sonra yapılan başvuruda, kendi ürününüz bile yeniliğe engel olabilir.

Korunamayan Görünümler

• Yalnızca teknik bir işlevin zorunlu sonucu olan görünüm özellikleri korunmaz.
• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar tescil edilmez.
• Bileşik bir ürünün normal kullanım sırasında görünmeyen parçaları kural olarak korunmaz.

Koruma Süresi

Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Bu süre beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.

Tescilsiz Tasarım Koruması

Türkiye’de ilk kez kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar da kanunla korunur; ancak bu koruma hem süre hem kapsam bakımından sınırlıdır. Tescilsiz tasarım, Türkiye’de kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur ve yalnızca tasarımın kopyalanmasına karşı koruma sağlar. Tescilli tasarımda ise kopyalama şartı aranmaksızın, aynı genel izlenimi bırakan tasarımların kullanımı engellenebilir. Bu nedenle ticari değeri olan tasarımlar için tescil her zaman daha güçlü koruma sağlar.

Başvuruda Pratik Bilgiler

• Aynı sınıftaki ürünlere ait birden fazla tasarım, tek başvuruda çoklu başvuru olarak yapılabilir.
• Ürününüz henüz piyasaya çıkmadıysa, başvuru sırasında tasarımın yayımının ertelenmesi talep edilebilir.
• Tasarımın tüm yönlerden net görünen görselleri, korumanın kapsamını belirlediği için özenle hazırlanmalıdır.

Başvuru süreci ve gerekli belgeler için tasarım tescil başvurusu sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ürünümü fuarda sergiledim, hâlâ tescil ettirebilir miyim?

Sergileme tarihinden itibaren 12 ay geçmediyse, hoşgörü süresi sayesinde başvuru yapılabilir. Süre geçtiyse tasarım yenilik şartını kaybetmiş olabilir.

Tasarım ile marka aynı anda korunabilir mi?

Evet. Örneğin ayırt edici bir ambalaj hem tasarım hem şekil markası olarak korunabilir. Tasarım koruması süreyle sınırlıyken, marka koruması yenilendikçe devam eder.

Logo tasarım olarak mı marka olarak mı tescil edilmeli?

Logo, ticari kaynağı gösteren bir işaret olarak kullanılıyorsa kural olarak marka tescili daha uygundur. Grafik sembollerin tasarım olarak tescili de mümkündür, ancak koruma amacı ve süresi farklıdır.